۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ - دیابت نوع ۱ بیش از ۹ میلیون نفر را در سراسر جهان، از جمله ۱.۸ میلیون کودک و نوجوان، تحت تأثیر قرار داده است. اگرچه تصور میشود این بیماری توسط عوامل پیچیده ژنتیکی هدایت میشود، محققان در حال بررسی تأثیر عوامل محیطی، از جمله نحوه رشد و بلوغ جمعیت میکروارگانیسمهای ساکن در روده هستند.
یک مطالعه آیندهنگر جدید که توسط محققان «Mass General Brigham»، مؤسسه «Broad» در دانشگاههای MITو هاروارد، و دانشکده بهداشت عمومی هاروارد (T.H. Chan) هدایت شد، نشان داد کودکانی که در معرض خطر ژنتیکی بالای دیابت نوع ۱ قرار دارند و تکامل میکروبیوم روده آنها زودتر از موعد متوقف شده (به وضعیت فلت رسیده) است، در مقایسه با کودکانی که میکروبیومشان به بلوغ خود ادامه داده است، حدود سه برابر بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند.
این مطالعه همچنین نشان داد که ژنتیک کودکان بر میزان ارتباطِ بلوغ میکروبیوم با خطر بیماری تأثیر میگذارد. نتایج این پژوهش در نشریه Nature Metabolismمنتشر شده است.
دکتر دنیل وانگ، نویسندهٔ این مقاله و دانشمند وابسته در بخش پزشکی شبکه Channingدر دپارتمان پزشکی Mass General Brigham، گفت: «بار بیماری دیابت نوع ۱ برای کودکان و خانوادههایشان بسیار سنگین است و نیازمند مدیریت دقیق انسولین، ورزش و رژیم غذایی از همان سنین بسیار پایین است.»
وی افزود: «درک نقش تکامل میکروبیوم در پیشرفت دیابت میتواند به استراتژیهای پیشبینی و پیشگیری زودهنگام منجر شود و گزینههای بیشتری را برای به تأخیر انداختن یا حتی پیشگیری از بروز بالینی این بیماری به ما بدهد.»
پایش تکامل میکروبیوم
این مطالعه مشاهدهای طولی، که با نام «مطالعه TEDDY» شناخته میشود، ۸۸۷ کودک با خطر ژنتیکی بالا برای دیابت نوع ۱ را تحت نظر قرار داد و بیش از ۱۲ هزار نمونه مدفوع جمعآوریشده در شش سال اول زندگی آنها را تحلیل کرد تا نحوهٔ رشد و بلوغ میکروبیوم روده هر کودک را در طول زمان دنبال کند. شرکتکنندگان از کشورهای فنلاند، آلمان، سوئد و ایالات متحده بودند.
در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی سالها قبل از ظهور علائم، شروع به حمله به سلولهای تولیدکننده انسولین میکند. برای لحاظ کردن این موضوع، محققان زمانی را که آزمایشهای خون برای اولین بار این حمله را تشخیص دادند یا کودک به دیابت نوع ۱ مبتلا تشخیص داده شد، به عنوان زمان شروع فرایند بیماری در نظر گرفتند.
این مطالعه سه الگوی متمایز بلوغ میکروبیوم را شناسایی کرد. در شرکتکنندگانی با میکروبیوم «زودبالغ»، میکروبیوم روده در سال اول زندگی به طور قابلتوجهی تغییر کرد و دارای جمعیت غنی و متنوعی از باکتریهای روده بود. در شرکتکنندگانی با میکروبیوم «دیربالغ»، تکامل روده آهستهتر از گروه زودبالغ آغاز شد.
حدود یک سالگی، باکتریهای روده تغییر کمی داشتند و تنوع باکتریایی پایینتری داشتند، اما میکروبیوم آنها بعداً خود را بازیابی کرد. برای کسانی که بلوغ میکروبیومشان زودتر از موعد به وضعیت فلت (توقف تکامل) رسید، تکامل روده به آرامی شروع شد اما هرگز جبران نشد. میکروبیوم این گروه در طول سه سال اول زندگی همچنان دارای تنوع باکتریایی پایینی بود.
توقف زودهنگام تکامل میکروبیوم روده نشاندهنده خطر است
کودکانی که تکامل میکروبیوم آنها خیلی زود متوقف شد و به جای ادامه بلوغ، به وضعیت فلت رسیدند، در مقایسه با کودکانی که میکروبیومشان طبق برنامه استاندارد به بلوغ رسیده بود، حدود سه برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ یا حمله ایمنی پیش از آن قرار داشتند.
نتایج هنگامی که محققان مرحله ایمنی اولیه و تشخیص بالینی را بهطور جداگانه بررسی کردند، مشابه بود. این نتیجه تنها از طریق نمونهگیریهای مکرر در طول زمان مشخص شد و احتمالاً در یک بررسی تکمرحلهای (اسنپشات) از میکروبیوم نادیده گرفته میشد.
ژنتیک، این ارتباط را شکل میدهد
محققان نه تنها به پیشبینی خطر، بلکه به زیستشناسی میکروبیوم و تأثیر ژنتیک بر آن نیز علاقهمند بودند.
این الگوها همچنین تفاوتهایی را در توانمندی عملکردی باکتریها نشان دادند. کودکانی که میکروبیوم «زودبالغ» داشتند، سریعتر از وضعیت داشتن باکتریهای سازگار با شیر (مانند بیفیدوباکتریوم) به سمت داشتن گونههایی که فیبرهای غذایی را تجزیه میکنند تغییر جهت دادند؛ که این نشانهای از آمادگی برای رژیم غذایی متنوعتر است. میکروبیومهایی که زود به مرحله فلت رسیدند، حتی پس از معرفی غذاهای جامد، همچنان متمرکز بر هضم قندهای شیر باقی ماندند و برای انجام عملکردهای کلیدی به مجموعه محدودتری از گونههای باکتریایی متکی بودند.
دکتر دنیو دونگ، نویسنده اصلی این مقاله و پژوهشگر فوق دکترا در بخش پزشکی شبکه «Channing» در مرکز Mass General Brigham، گفت: «زمینه ژنتیکی میتواند میزان اهمیتِ یک الگوی بلوغ خاص در تعیین ریسک بیماری را تغییر دهد؛ بنابراین، ترکیب اطلاعات میکروبیوم با اطلاعات ژنتیکی، تصویر دقیقتری از وضعیت ریسک ارائه میدهد.»
او افزود: «ما با تحلیل تعاملات میان میکروبیوم و ژنتیک میزبان، متغیرهای ژنتیکیـ بهویژه مواردی که در پاسخهای ایمنی ضد میکروبی و ضد ویروسی نقش دارندـ را یافتیم که بر شدتِ ارتباطِ الگوی دیربالغ با خطر بیماری تأثیر میگذاشتند. در مقابل، الگوی توقف زودهنگام (فلت)، فارغ از زمینه ژنتیکی فرد، خطر ابتلای بالاتری به همراه داشت.»
محدودیتها و چشمانداز پیشگیری
این مطالعه شواهد آیندهنگر قدرتمندی را در ارتباط با تکامل میکروبیوم روده و دیابت نوع ۱ ارائه میدهد، اما نمیتواند رابطه علت و معلولی را اثبات کند و نیاز به انجام مطالعات بیشتر، از جمله کارآزماییهای بالینی برای آزمایش مداخلات احتمالی است. از آنجایی که این مطالعه از دادههای کودکانی با خطر بالای ابتلا به دیابت نوع ۱ استفاده کرده است، تحقیقات بیشتری نیاز است تا مشخص شود که آیا این نتایج برای عموم جمعیت نیز قابل تعمیم است یا خیر.
با ادامه پیشرفت این پژوهش، دکتر وانگ و دکتر دونگ آیندهای را متصور هستند که در آن آزمایش میکروبیوم روده بتواند در مراجعات کودکان به متخصص اطفال در سالهای اولیه زندگی گنجانده شود؛ دورهای که پنجرهای بالقوه حیاتی برای راهکارهای پیشگیرانه مبتنی بر میکروبیوم (مانند مکملهای غذایی) است، مشروط بر اینکه اثربخشی این رویکردها در کارآزماییهای بالینی ثابت شود.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-09-gut-microbiome-diabetes-children-high.html